مراقبه و مانترا
يکي از تمرينات بسيار مؤثر در ايجاد خلأ فکري و قرار گرفتن در وضعيت بي فکري که براي تمرکز حواس فوق العاده مفيد و لازم است، روشي است به نام "مراقبه" يا "مديتيشن". اين تکنيک، که امروزه علم آن را کاملاً تأييد کرده است، نقش مؤثري در ايجاد آرامش دارد. کساني که روزي 2 بار و هر بار 20 دقيقه تمرين را به طور مداوم انجام دهند، پس از مدتي از تمرکز حواس، خلاقيت، آرامش و سلامت بيشتر برخوردار مي گردند. مراقبه و مديتيشن تکنيکي براي "دستيابي به لايه هاي عميق فکر" است و شخص مي تواند با اين تمرين، به منشأ ايجاد فکر دست پيدا کند.
آنچه که ما آن را فکر مي ناميم، انرژي است که به سطح مغز آمده است يعني از منشأ خود به مرور بالا آمده تا به سطح مغز رسيده است. توليد و ايجاد فکر را غالباً به سطح و عمق دريا تشبيه مي کنند. همان طور که يک حباب، ابتدا در عمق دريا به صورت بسيار کوچک ايجاد مي شود و کم کم بالا مي آيد و هم زمان با بالا آمدن بزرگ و بزرگتر مي شود تا به سطح آب مي رسد، فکر نيز چنين روندي را طي مي کند. ابتدا از لايه هاي عميق مغز عبور مي کند و آنجا ما آن را احساس و تجربه مي کنيم و مي گوييم که فکري به ذهنمان خطور کرد.
در دريا، سطح آب پر از موج و تلاطم است و حرکت، نوسان فراوان دارد. اما عمق دريا کاملاً ساکت و آرام است و آن تلاطم و نوساني که در سطح مشاهده مي شود، ابداً در عمق نيست. با آنکه همه حبابها که در سطح به چشم مي خورند از همين قسمتهاي عميق مي آيند اما اينجا کاملاً ساکت و آرام است.
ما معمولاً با سطح مغز خود در ارتباطيم. آنجا که همه چيز، شلوغ و پر هياهوست. ما اگر قادر باشيم به قسمتهاي عميق تر مغز دست پيدا کنيم و به منشأ فکر راه يابيم، عملاً هم سکوت و سکون ذهني برايمان ميسر مي شود و هم به جايي مي رسيم که منشأ خلاقيت، تدبير و تمرکز فراوان است. مراقبه، چنين کاري مي کند. مراقبه شما را به قسمتهاي عميق مغز مي برد. به سکوت ذهن، به سکون فکر و به خالي ِدرون با تمام فوايد فوق العاده اي که يک مراقبه مداوم دارد، تمرين آن بسيار ساده و آسان است.
چگونه مراقبه کنيم؟
شما در هر وضعيتي که دوست داريد بنشينيد. توجه داريد که مراقبه حتماً بايد در حالت نشسته انجام شود. مراقبه در حالت خوابيده نداريم. وضعيتي راحت به خود مي گيريم. چشمهاي خود را مي بنديم و سکوت مي کنيم.
مانترا
مانترا يا ذکر در مراقبه، غالباً واژه اي بي معني است که صرفاً يک فرکانس صوتي دارد. يک صدا و صوت است و ديگر هيچ. نه معني دارد نه مفهوم. نه فکر را به خود مشغول مي کند. البته جلوتر، که از نقش ذکر در عرفان اسلامي به عنوان يک تمرين مؤثر براي ايجاد تمرکز صحبت مي کنيم، مي گوييم که ذکر در ابتدا بايد با معني باشد و سپس در اثر تکرار بر زبان و در ذهن بي معني مي شود. در مديتيشن وقتي به مراقبه نشستيد و چشمها را بستيد، حالا بايد واژه اي بي معني را مدام در ذهن خود تکرار کنيد. اين واژه به ميل خودتان، هر واژه بي معنايي مي تواند باشد.
در نزد يوگيها مهمترين و متداول ترين مانتراها صوت "اوم" مي باشد. يعني شخص مي نشيند، چشمها را مي بندد و مدام در ذهن خود تکرار مي کند: اوم، اوم، اوم . . . و اين عمل را 20 دقيقه مداوم انجام مي دهد.
روان شناسي امروز ثابت کرده است که با ذکر يک مانترا عملاً بعد از دقايقي تمام قسمتهاي ذهن را خستگي و رخوت مي گيرد و صرفاً يک نقطه فعال باقي مي ماند. مانتراي شما نيز مي تواند واژه "اوم" يا هر واژه بي معناي ديگري باشد که انتخاب مي کنيد. اما آنچه بسيار مهم است اين است که اين مانترا هميشه ثابت باشد و هيچ وقت آن را تغيير ندهيد و هميشه با اين مانترا مراقبه کنيد. اشتباه مسلمي که بعضي از معلمان تکنيک مديتيشن مرتکب مي شوند و امروزه علم آن را به شدت مردود اعلام مي کند، اين است که مي گويند هر کس مانترا يا صوتي مخصوص به خود دارد و ادعا مي کنند که قادرند مانتراي هر کسي را کشف کنند و مانتراي مخصوصش را به طور خصوصي اعلام کنند و حتي به او مي گويند که اين واژه صرفاً مال شماست و مراقب باشيد که آن را با هيچ کس در ميان نگذاريد. علم اين موضوع را امروزه کاملاً رد کرده است. شما مي توانيد هر واژه ثابتي را که دوست داريد انتخاب کنيد و هميشه از آن استفاده کنيد.
نکات مهم
1. مراقبه يا مديتيشن را روزي دوبار صبح و بعد ازظهر و هر بار20 دقيقه انجام دهيد.
2. در مراقبه همه چيز بايد طبيعي پيش برود و هيچ قصد و منظوري نبايد داشته باشيد. اگر چه مراقبه دستاوردهاي فراواني از جمله بهبود تمرکز دارد اما هنگام انجام تکنيک، مطلقاً نبايد انتظار چيزي را داشته باشيد. حتي به اين فکر نکنيد که داريد با قسمتهاي عميق مغز ارتباط برقرار مي کنيد. فقط تکنيک را به مدت 20 دقيقه انجام دهيد و مانترا را تکرار و تکرار کنيد. پس هر انتظاري در طول مراقبه، خود نوعي فکر محسوب مي شود که اين تفکر با فلسفه انجام مديتيشن منافات دارد.
3. فکرهايي که در طول مراقبه به ذهن شما خطور مي کند کاملاً طبيعي است. مثلاً شايد حدوداً يک دقيقه از جريان مراقبه شما نگذشته باشد که فکري يا خاطره اي به ذهنتان خطور کند. اين کاملاً طبيعي است و مطلقاً نبايد جلوي اين روند طبيعي را بگيريد. بگذاريد فکر، شما را با خود به هر جايي که مي خواهد ببرد و دوباره به مانتراي خود باز گرديد. دوباره فکر ايجاد مي شود و دوباره مانترا. همان قدر از تکرار مانترا استقبال کنيد که از فکر استقبال مي کنيد. هر دو را به عنوان يک طبيعت و يک واقعيت بپذيريد.
4. در طول مراقبه لحظاتي هست که در ذهن شما فقط مانترا وجود دارد و لحظاتي هم هست که مي بينيد از مانترايتان غافل شده ايد و داريد فکر مي کنيد. لحظاتي وجود دارد که شما در ذهن خود هم مانترا داريد و هم فکر، و سرانجام زماني پيش مي آيد که شما نه مانترا داريد نه فکر. همه اينها طبيعي است. چه مانترا، چه فکر، چه فکر و مانترا با هم و چه هيچ کدام. براي همين است که مي گويند در مديتيشن همه چيز طبيعي است. بگذاريد با تکرار مانترايي که اراده کرده ايد، فکرتان به هر سو که مي خواهد برود؛ يا در مانترا غوطه ور شويد يا در فکر، يا در هردو و يا در هيچکدام. تأکيد مي کنيم هر مقاومتي در مقابل جريانهاي فکري که به ذهنتان خطور مي کند غلط است. فقط آسوده بنشينيد و به تکرار مانترا بپردازيد و اين را بيست دقيقه ادامه دهيد.
5. فکرهايي که به ذهن شما خطور مي کند، در حقيقت نوعي پالايش است. اين فکرها از قسمتهاي عميق ذهن يا ناخودآگاه يا حافظه بلند مدت به سطح مي آيند و خالي مي شوند. گاهي اوقات خاطره ديروز، رؤياي فردا و گاهي اوقات رويدادهاي گذشته شما به ذهنتان مي آيند. بگذاريد همه اينها بيرون آيند و درونتان پالايش شود. پس از چند روز تا چند هفته انجام تمرين مداوم اين تمرين، به چنان پاکي درون و خلأ ذهني مي رسيد که تجربه اش برايتان بسيار جالب و دوست داشتني است.
6. شرايط محيطي که در آن به انجام مراقبه مي پردازيد با شرايط ريلکسيشن تفاوتي ندارد. محيطي آرام، نسبتاً ساکت و بي دغدغه.
فرآيند مراقبه
ما ببينيم مراقبه يا مديتيشن چگونه پالايش ذهن را موجب مي شود و درون را ازتنشهاي عصبي و فشارهاي روحي پاک مي کند. با تکرار مانترا، کم کم ذهن آسوده و خالي و راحت مي شود و به دنبال آن، جسم راحت مي شود. وقتي جسم راحت شد و ذهن آسوده بود، شما در يک حالت استراحت عميق به سر مي بريد که مي گويند اين استراحت عميق دو برابر، مؤثرتر از خواب است.
در يک استراحت عميق، شما به ناخودآگاه دسترسي داريد و با لايه هاي عميق مغز مانند خواب که در آن رؤيا مي بينيد، ارتباط برقرار مي کنيد. در اين آرامش و استراحت عميق و ارتباط با ناخودآگاه، تنشهاي عصبي، فکرهاي مزاحم و خصوصاً شايد افکار ناراحت کننده شما از عمق به سطح بيايد. بيرون آمدن اين خاطرات، شايد کمي جسم را پر تنش و منقبض کند. اين انقباضات عضلاني ذهن را فعال مي کند و در نتيجه اين فعاليت فکر، توليد مي شود. پس از لحظاتي فرو رفتن در فکر، مجدداً به مانتراي خود باز مي گرديد و مانترا ذهن را آسوده مي کند و اين چرخه مجدداً تکرار مي شود. شايد در بيست دقيقه مراقبه يک وعده شما اين چرخه چندين بار تکرار شود و اين پالايش چندين بار صورت گيرد.
مديتيشن واقعي
عده زيادي از اين مسأله نگران هستند که آيا تمرين را درست انجام مي دهند يا خير. علت اين نگراني و وسواس، غالباً بدان خاطر است که شخص در جستجوي انبوهي از جنبه هاي سحرآميز است.
ريلکسيشن و مديتيشن، تمرينات بسيار ساده و راحت و معمولي هستند که عمدتاً به هدف آرامش و تمرکز و آگاهي خالص انجام مي شود. به هيچ عنوان تصورات عجيب و غريب درباره اين تمرينات نداشته باشيد و منتظر نباشيد که اتفاق خاصي بيفتد. مديتيشن بايد يک روند ساده، آرام، دايمي و همراه با زندگي داشته باشد. مشکل ديگر اين است که عده اي ادعا مي کنند که نمي توانند در مديتيشن تمرکز داشته باشند و با ناراحتي مي گويند افکار نمي گذارند من در مانترا متمرکز شوم. مجدداً تأکيد مي کنيم که افکار، بخشي از مديتيشن هستند. البته به تدريج که تمرين را به طور مستمر انجام مي دهيد، ذهن شما کمتر متفرق مي شود و ديگر از اين شاخه به آن شاخه نمي پرد و آن تمرکز فکري که مد نظر شماست به تدريج خود را نشان مي دهد.
تلفيق ريلکس و مراقبه براي تمرکز
Sunday 11 Nov , 05:33 AM